Bayram dönemleri, Türkiye’de hanehalkı bütçesinin en yoğun sınav verdiği zaman aralıkları arasında yer alıyor. TeklifimGelsin tarafından gerçekleştirilen yeni araştırma da bu dönemde tüketicilerin harcama önceliklerini, ödeme alışkanlıklarını ve borçlanma eğilimlerini net biçimde ortaya koyuyor. Araştırma sonuçlarına göre bayram döneminde en büyük harcama kalemi alışveriş olurken, ödeme tarafında kredi kartı açık ara öne çıkıyor. Geçmişte borçlanan tüketicilerin önemli bir bölümünün bu bayram da kredili ürün kullanmayı planlaması ise finansman davranışındaki sürekliliğe işaret ediyor.
1.500 kişiyle gerçekleştirilen araştırma, bayram ekonomisinin hangi başlıklarda şekillendiğini ayrıntılı biçimde gösteriyor. Katılımcıların yüzde 51,4’ü bayram dönemindeki en büyük harcama kaleminin bayramlık alışverişi olduğunu ifade ediyor. Bu kalemi yüzde 30,9 ile nakit ihtiyaçlar ve harçlıklar, yüzde 11,6 ile tatil ve seyahat izliyor. Araç bakımı ve ev dekorasyonu gibi harcama başlıkları ise daha sınırlı düzeyde kalıyor. Ortaya çıkan tablo, bayram hazırlıklarının ağırlıklı olarak alışveriş ve günlük nakit ihtiyacı ekseninde şekillendiğini gösteriyor.
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, bayram harcamalarının finansmanında kredi kartının güçlü konumu oldu. Katılımcıların yüzde 54,4’ü bayram masraflarını karşılamak için ilk sırada kredi kartını tercih ettiğini belirtiyor. Yüzde 27,5’lik kesim birikimlerini ya da yatırımlarını kullanmayı planlarken, ihtiyaç kredisine yönelenlerin oranı yüzde 10,4 seviyesinde bulunuyor. Kredili mevduat hesabı tercih edenlerin oranı ise yüzde 2,8 ile daha sınırlı bir alanda kalıyor. Bu dağılım, kartlı ödemenin bayram döneminde hanehalkı bütçesi açısından temel araçlardan biri haline geldiğini ortaya koyuyor.
Bayram ekonomisinin merkezinde yer alan bir başka başlık da nakit ihtiyaçlar ve harçlıklar. Özellikle aile ziyaretleri, çocuklara verilen harçlıklar, yakın çevreyle paylaşılan destekler ve günlük harcamalar, bayramın sosyal yapısının ekonomik karşılığını daha görünür hale getiriyor. Araştırma, geleneksel bayram dinamiklerinin finansal planlama üzerinde doğrudan etkili olduğunu ve tüketicilerin bu dönemde çok katmanlı bir harcama baskısıyla karşı karşıya kaldığını gösteriyor.
TeklifimGelsin’in verileri, geçmişte borçlanan tüketicilerin gelecekteki davranışlarına dair de önemli sinyaller sunuyor. Katılımcıların yüzde 36,9’u önceki bayramlarda kredili bir ürün ya da borç kullandığını belirtiyor. Bu grubun içinde en yaygın yöntem yüzde 51,7 ile kredi kartı olurken, yüzde 19,5 çevreden borç alma, yüzde 19,0 ise kredi kullanımıyla dikkat çekiyor. Daha önemli bulgu ise gelecek döneme ilişkin beklentide ortaya çıkıyor. Katılımcıların yüzde 35,9’u bu bayram da kredili bir ürün kullanmayı planlıyor. Geçmişte borçlananlar arasında bu oran yüzde 59,3’e yükselirken, geçmişte borçlanmayanlarda yüzde 22,3 seviyesinde kalıyor.
Bu tablo, bayram dönemindeki borçlanma davranışının geçici bir ihtiyaç refleksinin ötesine geçerek tekrar eden bir finansman modeline dönüşebildiğini düşündürüyor. Kredili ürün kullanmayı planlayanların tercihleri incelendiğinde, ilk sırada yine yüzde 54,4 ile kredi kartı yer alıyor. Ardından yüzde 21,9 ile ihtiyaç kredisi, yüzde 17,4 ile nakit avans ve yüzde 6,3 ile kredili mevduat hesabı geliyor. Özellikle nakit avans tarafındaki oran, kısa vadeli nakit ihtiyacının bayram döneminde daha belirgin hale geldiğini gösteriyor.
Araştırmada öne çıkan bir diğer başlık ise planlama davranışı oldu. Tüketicilerin önemli bir bölümü bayram masraflarını önceden planladığını belirtse de bu planlamanın büyük ölçüde kısa vadede yapıldığı görülüyor. Katılımcıların yüzde 28,7’si harcamalarını 1 ila 10 gün önceden, yüzde 19,7’si ise 10 ila 15 gün önceden planlıyor. Buna karşın yüzde 21,2’lik kesim herhangi bir planlama yapmadığını ifade ediyor. Sonuçlar, bayram bütçesinin çoğu zaman önceden öngörüldüğünü ancak finansal hazırlığın son günlere bırakıldığını ortaya koyuyor. Bu yapı da hızlı finansman araçlarına yönelimi destekliyor.
Sosyo-ekonomik statü gruplarına göre incelendiğinde, harcama önceliklerinin gelir seviyesine göre farklılaştığı görülüyor. Tatil ve seyahati en büyük harcama kalemi olarak gösterenlerin oranı üst gelir grubunda yüzde 20,8, üst-orta gelir grubunda ise yüzde 16,1 seviyesinde bulunuyor. Alt gelir gruplarında ise nakit ihtiyaçlar ve harçlıklar daha baskın hale geliyor. Alt gelir seviyesinde bu oran yüzde 43,7’ye ulaşıyor. Ödeme tercihleri tarafında da benzer bir görünüm dikkat çekiyor. Bayram harcamalarını kredi kartıyla karşılayacağını söyleyenlerin oranı üst gelir grubunda yüzde 66, üst-orta gelir grubunda yüzde 62,9, orta gelir grubunda ise yüzde 57,5 olarak ölçülüyor.
TeklifimGelsin CEO’su İhsan Cem Zararsız, araştırma sonuçlarını değerlendirirken bayram döneminin Türkiye’de hanehalkı açısından yalnızca kültürel ve sosyal bir dönem olmadığını, aynı zamanda güçlü bir finansal karar alanı yarattığını vurguladı. Zararsız, harcama tarafında alışverişin, ödeme tarafında kredi kartının ve davranış tarafında kısa vadeli planlamanın öne çıktığını ifade ederken, finansal kuruluşların da kullanıcıların ihtiyaçlarına daha kapsayıcı çözümler sunması gerektiğine dikkat çekti.
Araştırmanın genel resmi, bayram döneminde tüketicinin duygusal motivasyonlarla ekonomik gerçekler arasında hassas bir denge kurmaya çalıştığını gösteriyor. Alışveriş, harçlık ve seyahat gibi başlıklar bayramın doğal parçaları olmayı sürdürürken, finansman tarafında kredi kartı ve kısa vadeli borçlanma eğilimi daha güçlü hale geliyor. Bu durum, bayram ekonomisinin artık yalnızca tüketimle değil, finansal dayanıklılık ve bütçe yönetimiyle birlikte okunması gerektiğini ortaya koyuyor.
Bayram harcamaları uzun süredir hanehalkı bütçesi üzerinde yoğun baskı yaratan dönemler arasında yer alıyor. TeklifimGelsin’in araştırması, bu baskının artık daha sistematik bir finansman davranışına dönüştüğünü gösteriyor. Kredi kartının ana araç haline gelmesi, nakit avans kullanımının görünürlük kazanması ve geçmişte borçlananların yeniden kredili ürünlere yönelmesi, tüketici tarafında kısa vadeli bütçe yönetiminin ne kadar kritik hale geldiğini ortaya koyuyor. Finans sektörü açısından bakıldığında, bu tablo hem sorumlu finansman çözümlerini hem de daha güçlü finansal okuryazarlık iletişimini ön plana çıkaracak bir döneme işaret ediyor.
