Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Dijital Türk Lirası Projesi’nin ikinci fazında elde edilen ilerlemeleri kamuoyuna duyurdu. Merkez Bankası’nın 24 Kasım 2025 tarihinde yayımladığı rapor, programlanabilir ödemeler, çevrimdışı kullanım ve farklı dijital para sistemleriyle birlikte çalışabilirlik alanlarında belirgin gelişmeler kaydedildiğini ortaya koydu. Banka, araştırma–geliştirme sürecinin planlandığı şekilde devam ettiğini ve ilerleyen süreçte güncellemelerin düzenli olarak paylaşılacağını ifade etti.
Dijital Türk Lirası İkinci Faz İlerleme Raporuna İlişkin Basın Duyurusu: https://t.co/twpZOyMNVG pic.twitter.com/MlRlrEfN66
— Merkez Bankası (@Merkez_Bankasi) November 24, 2025
İkinci Fazın Odağında Programlanabilir ve Çevrimdışı Ödemeler Var
İkinci faz çalışmalarında iki başlık öne çıkıyor: programlanabilir ödemeler ile çevrimdışı ödeme işlevleri. Programlanabilir ödemeler kapsamında dijital kimlik, ödeme zincirleri, koşula bağlı akışlar ve otomatik iş süreçleri üzerinde çeşitli senaryolar test edildi. Bu yapı, ileri tarihli veya belirli koşullara bağlı ödeme paketlerinin oluşturulmasını sağlayarak finansal iş akışlarının daha kontrollü, esnek ve izlenebilir hale gelmesine katkı sunuyor.
Çevrimdışı ödeme altyapısı ise dijital paranın banknot benzeri kullanımını destekleyen en kritik bileşenlerden biri olarak değerlendiriliyor. İnternet veya şebeke bağlantısı olmadan işlem yapılabilmesi için düşük maliyetli, güvenlik seviyesi yüksek akıllı kart temelli bir mimari tercih edildi. Tasarlanan sistem; NFC, karekod, kriptografik doğrulama ve güvenli unsur katmanı ile çevrimdışı akışları güvence altına alacak şekilde geliştirildi.
Birlikte Çalışabilirlik Testleri Dijital Ekosistemin En Geniş Bileşeni
Rapor, birlikte çalışabilirlik alanında yürütülen çalışmaların kapsam bakımından en geniş bölüm olduğunu gösteriyor. Dijital Türk Lirası altyapısı, finansal aracı kurumlarla entegre çalışabilen modüler bir Servis Katmanı üzerine inşa edildi. Dijital kimlik doğrulaması için Kullanıcı Egemen Kimlik yaklaşımı benimsenirken, dijital varlıkların test ortamında temsil edilmesi amacıyla Taklit Varlık Sistemi oluşturuldu.
Sınır ötesi ödemeler alanında yapılan kavram ispatı çalışmaları, dijital para sistemlerinin farklı ülkelerdeki mimarilerle etkileşim kurabilmesi için teknik bir zemin yarattı. Bu altyapının uzun vadede işlem hızını artırması, maliyetleri düşürmesi ve yerel para birimlerinin uluslararası kullanımı açısından yeni olanaklar sunması bekleniyor.
Dijital Türk Lirası Mevcut Paranın Yeni Formu Olarak Tanımlanıyor
Raporda dijital Türk lirası, Türk lirasının yeni bir formu olarak açıklanıyor. Paranın değeri banknot ve kaydi parayla aynı seviyede konumlandırılıyor. Dijital Türk lirası ile kripto varlıkların işlevsel ve hukuki olarak birbirinden tamamen farklı olduğu vurgulanıyor. Dijital para, doğrudan Merkez Bankası yükümlülüğü olarak tanımlanırken kripto varlıklar bağımsız yapıları nedeniyle bu kapsamın dışında tutuluyor.
Pilot Testler İçin Temel Altyapı Hazırlanıyor
İkinci faz kapsamında geliştirilen bileşenlerin asgari çalışır ürün seviyesine ulaştırılması hedefleniyor. TCMB, üçüncü faza geçilmeden önce pilot testlerin genişletileceğini ve kullanıcı davranışlarını ölçmeye yönelik daha gerçekçi senaryoların uygulanacağını belirtiyor. Bu kapsamda dijital para–mevduat dönüşümü, programlanabilir ödeme zincirleri ve çevrimdışı akışların performansı değerlendirilecek.
Üçüncü Faz İçin Hazırlık: Düzenlemeler ve Tedavül Çerçevesi
TCMB, üçüncü fazın dijital para tedavülünün değerlendirilmesine yönelik en kritik dönem olacağını ifade ediyor. Tedavül kararı verilmesi halinde düzenlemeler, uygulama çerçevesi ve kurumsal sorumluluklar netleşecek. Dijital para kullanımının Türkiye genelinde yaygınlaştırılması için gerekli mevzuat altyapısının bu aşamada tanımlanması bekleniyor.
TCMB’nin yayımladığı ilerleme raporu, dijital para projesinin teknik mimarisinin planlandığı şekilde ilerlediğini gösteriyor. Programlanabilir ödeme zincirleri, çevrimdışı kullanım altyapısı ve sistemler arası birlikte çalışabilirlik testleri, projenin sadece yeni bir ödeme yöntemi geliştirmeyi amaçlamadığını; aynı zamanda dijital ekonomik mimariyi yeniden tanımlayan bir çerçeve sunduğunu ortaya koyuyor. Bununla birlikte projenin üçüncü fazındaki başarı, kurumsal entegrasyonun kapsamına, düzenleyici çerçevenin netliğine ve kullanıcı deneyimini destekleyecek ek mekanizmaların ne kadar hızlı devreye alınacağına bağlı olacak. Dijital Türk lirasının ülke içinde tedavüle girmesi, teknik olgunluğun yanı sıra sektörel iş birliği ve mevzuat uyumunun aynı anda sağlanmasını gerektiren çok katmanlı bir süreç olarak öne çıkıyor.
