Körfez yapay zeka yatırımları, petrol sonrası ekonomik yapıya hazırlanmak isteyen bölge ülkelerinin çeşitlenme stratejisinde giderek daha merkezi bir konuma yerleşiyor. Coface’ın değerlendirmesine göre yapay zeka, veri merkezleri ve dijital ekosistemlere yönelen büyük ölçekli sermaye, Körfez ülkeleri için yeni büyüme alanları yaratırken teknoloji bağımlılığı, insan kaynağı, kritik altyapı ve doğal kaynaklar açısından yeni riskleri de beraberinde getiriyor.
Körfez ülkeleri son 20 yılda yapay zeka, gelişmiş veri merkezleri, video oyunları ve dijital ekosistemlere 250 milyar doların üzerinde yatırım yaptı. Bölgenin mevcut küresel veri merkezi kapasitesindeki payı yüzde 1’in biraz üzerinde seyrediyor. Buna karşılık yapımı devam eden küresel kapasitenin yaklaşık yüzde 7’si, planlama aşamasındaki kapasitenin ise yaklaşık yüzde 6’sı Körfez’de bulunuyor.
Suudi Arabistan ve BAE yarışa yön veriyor
Körfez İşbirliği Konseyi ülkeleri, ulusal varlık fonlarının gücü ve ekonomik çeşitlenme programlarının etkisiyle yapay zeka, bulut bilişim ve veri merkezi yatırımlarını hızlandırıyor.
Suudi Arabistan ile Birleşik Arap Emirlikleri bu dönüşümün iki önemli merkezi olarak öne çıkıyor. Büyük ölçekli dijital altyapı projeleri ve küresel teknoloji şirketleriyle geliştirilen iş birlikleri, Riyad ve Abu Dabi’nin yapay zeka ile hiper ölçekli veri merkezi yatırımlarında bölgesel merkezlere dönüşmesini destekliyor.
Körfez’in düşük maliyetli enerji kaynakları, güçlü finansman kapasitesi, deniz suyunu arıtma altyapısı ve Avrupa, Asya ile Afrika arasındaki coğrafi konumu yatırımlar için önemli avantajlar sağlıyor. Ancak dijital ekonominin büyümesiyle birlikte bölgenin stratejik bağımlılıklarının yapısı da değişiyor.
Teknoloji bağımlılığı yeni risk alanı
Körfez ülkelerinin yapay zeka hedefleri; yarı iletkenler, grafik işlemcileri, büyük bulut hizmeti sağlayıcıları ve ihracat izinleri açısından yabancı teknoloji şirketleriyle güçlü bağlantılar gerektiriyor.
Bölgede gelişmiş yarı iletken üretimi ve yazılım mimarisi alanlarında yerel kapasitenin sınırlı olması, küresel teknoloji tedarik zincirlerine bağımlılığı artırıyor. Benzer bir tablo insan kaynağında da görülüyor. Yapay zeka, bulut bilişim ve yarı iletken teknolojilerinde uzman çalışanlara yönelik küresel talebin yüksek olması, Körfez ülkelerinin yetenek rekabetini daha da yoğunlaştırıyor.
Böylece ekonomik çeşitlenme süreci, petrol ve enerji kaynakları etrafında şekillenen geleneksel bağımlılıkların yanına teknoloji altyapısı ve nitelikli insan kaynağı kaynaklı yeni kırılganlıklar ekliyor.
Veri merkezleri kritik altyapıya dönüşüyor
Finansal hizmetlerden kamu platformlarına, akıllı şehirlerden şirketlerin dijital tedarik zincirlerine kadar genişleyen kullanım alanları nedeniyle veri merkezleri, bulut altyapıları, deniz altı kabloları ve dijital ağlar Körfez ekonomilerinin kritik unsurları arasına giriyor.
Dijital altyapının ekonomik faaliyetlerde daha merkezi bir rol üstlenmesi, jeopolitik risklerin etkisini de genişletiyor. Büyük veri merkezlerinin fiziksel güvenliği ve uluslararası veri trafiğini taşıyan deniz altı kablolarının sürekliliği, şirketler ve kamu kurumları açısından iş sürekliliği planlarının önemli parçaları haline geliyor.
Bu tablo, Körfez’in yapay zeka yatırımlarını yalnızca teknoloji stratejisi kapsamında ele almanın ötesinde; siber güvenlik, fiziksel altyapı güvenliği, tedarik zinciri ve operasyonel dayanıklılık başlıklarıyla birlikte değerlendirilmesini gerektiriyor.
Veri merkezlerinin su ihtiyacı büyüyor
Dijital dönüşümün bir başka önemli boyutunu su tüketimi oluşturuyor. Coface’ın paylaştığı verilere göre standart bir hiper ölçekli veri merkezinin soğutma ihtiyacı günlük 1 milyon ile 5 milyon litre arasında su tüketimine ulaşabiliyor.
Tatlı su kaynaklarının sınırlı olduğu Körfez’de su ihtiyacının önemli bölümü deniz suyunun arıtılması yoluyla karşılanıyor. Veri merkezi kapasitesindeki hızlı artış, sanayi, konut ve dijital altyapılar arasındaki kaynak kullanım dengesini önümüzdeki yıllarda daha kritik hale getirebilir.
Coface Orta Doğu Ekonomisti Seltem İyigün, Körfez’in yapay zeka yarışının kapsamlı bir ekonomik dönüşüme işaret ettiğini belirtiyor. İyigün’ün değerlendirmesine göre ekonomik çeşitlenme süreci yeni kırılganlık alanları yaratırken veri merkezleri, yarı iletkenler, nitelikli insan kaynağı ve doğal kaynaklar enerji altyapısıyla benzer ölçekte stratejik önem kazanıyor.
Körfez’in yapay zeka yatırımlarındaki yükselişi, petrol sonrası ekonominin hangi altyapılar üzerine kurulacağına dair önemli ipuçları veriyor. Sermaye gücü ve düşük enerji maliyetleri bölgeye ciddi bir hız kazandırsa da yapay zeka ekonomisinin ihtiyaç duyduğu temel bileşenlerin önemli bölümü küresel tedarik zincirlerine bağlı.
Buradaki en dikkat çekici değişim, ekonomik gücün tanımında yaşanıyor. Enerji rezervlerinin yanına işlem gücü, çip erişimi, veri merkezi kapasitesi, nitelikli teknoloji çalışanları ve su yönetimi ekleniyor. Dolayısıyla Suudi Arabistan ve BAE’nin önümüzdeki yıllardaki başarısını yalnızca kaç milyar dolarlık yapay zeka yatırımı yaptıkları belirlemeyecek. Yerel teknoloji kapasitesini ne ölçüde geliştirebildikleri, kritik altyapılarını nasıl korudukları ve enerji-su-veri üçgenini ne kadar sürdürülebilir yönettikleri çok daha belirleyici olacak.
