Avrupa Birliği çapında kripto piyasalarına yönelik kötüye kullanım risklerine karşı yeni rehber yayımlandı.
Avrupa Menkul Kıymetler ve Piyasalar Otoritesi (ESMA), kripto varlık piyasalarında piyasa kötüye kullanımını önlemeye yönelik ulusal otoriteler için nihai rehberini yayımladı. 30 Aralık 2024 itibarıyla yürürlüğe giren Kripto Varlık Piyasaları Düzenlemesi (MiCA) kapsamında hazırlanan bu rehber, Avrupa Birliği genelinde gözetim süreçlerinde yeknesaklık sağlanmasını hedefliyor.
ESMA’nın yayımladığı bu yönergeler, Avrupa’daki tüm ulusal yetkili otoritelere (NCA) hitap ediyor. Rehber, içeriden bilgi ticareti, yasa dışı bilgi ifşası ve piyasa manipülasyonu gibi risklerin azaltılmasını amaçlıyor. Bu kapsamda, otoritelerin kaynaklarını yüksek riskli alanlara yönlendirmesi ve gözetim uygulamalarında orantılı bir yaklaşım benimsemesi teşvik ediliyor.
Risk Odaklı ve Dinamik Yaklaşım Benimseniyor
ESMA, rehberde hızlı değişen kripto piyasalarının doğasına dikkat çekiyor. Regülatörlerin yeni dolandırıcılık yöntemlerine karşı uyanık olması gerektiği vurgulanırken, özellikle sosyal medya, bloglar ve podcast’ler üzerinden yayılan yanıltıcı bilgilere karşı çevrim içi faaliyetlerin yakından izlenmesi gerektiği belirtiliyor. Bu amaçla otomatik tespit araçlarının ardından insan gözetimiyle yapılan analizlere yer verilmesi öneriliyor.
Ayrıca, profesyonel olarak işlemleri düzenleyen veya gerçekleştiren kişilerin (PPAET) gözetimi de rehberin önemli başlıklarından biri. Ulusal otoritelerin bu firmaların, piyasa kötüye kullanımını önleyici sistemlere sahip olup olmadığını değerlendirmesi bekleniyor. Denetim yaklaşımının ise firmanın büyüklüğü ve iş modeliyle orantılı olması gerektiği ifade ediliyor.
Uluslararası İş Birliği ve Şeffaf Süreç Vurgusu
Rehber, şüpheli işlem ve emir bildirimleri (STOR) alındığında, sorumluluk atama, vaka ciddiyetini derecelendirme ve uygun aksiyonları alma gibi sistematik bir süreci öngörüyor. Ayrıca, AB dışındaki kripto firmalarıyla ilgili gözetim ve iş birliği engellerinin ESMA ile paylaşılması isteniyor. Rehber, farklı regülatörler arasında bilgi paylaşımının artırılmasını, tüketici koruması ve kara para aklamayla mücadele gibi konularda ilgili kamu kurumlarıyla diyaloğun güçlendirilmesini teşvik ediyor.
Rehberin tüm AB dillerinde yayımlanmasından üç ay sonra yürürlüğe girmesi bekleniyor. Ulusal düzenleyicilerin, iki ay içerisinde ESMA’ya uyacaklarını bildirmeleri gerekiyor. Uymama durumunda ise gerekçeli bir açıklama sunmaları zorunlu olacak.
ESMA, Kamuya Danışmadan Hazırladı
Rehberin dikkat çeken bir diğer yönü, kamuya açık bir danışma süreci olmadan hazırlanmış olması. ESMA, bunun nedenini rehberin yalnızca regülatörlere yönelik olması ve MiCA kapsamında zorunlu hale gelmesi olarak açıkladı. Ancak Menkul Kıymetler ve Piyasalar Paydaş Grubu (SMSG) ile görüşmeler yürütüldü ve gelen geri bildirimler doğrultusunda özellikle iş birliği ve kaynak kullanımı konularında iyileştirmeler yapıldı.
Avrupa Birliği, kripto piyasasında şeffaflık ve güvenliği sağlama konusunda yeni bir döneme giriyor. ESMA’nın bu hamlesi, hem içeriden bilgi ticareti gibi geleneksel risklere hem de sosyal medya üzerinden yürütülen manipülatif faaliyetlere karşı güçlü bir uyarı niteliği taşıyor. Türkiye gibi MiCA benzeri düzenlemelere hazırlanan ülkeler için de bu rehber, denetim mimarisinin nasıl kurulacağına dair yol gösterici bir belge olabilir.
