Yapay zeka ajanlarının kullanıcı adına ürün seçmeye, alışveriş yapmaya ve ödeme gerçekleştirmeye başlaması bankacılık sektöründe güvenlik ve sorumluluk tartışmasını büyütüyor. NatWest Group, Bank of America, ING Group, Capital One, Commonwealth Bank of Australia ve ASB Bank, agentic commerce olarak tanımlanan yeni ödeme modelinin gelişimi için ortak ilkeler yayımladı. Bankalar; dolandırıcılık, veri gizliliği, ödeme güvenliği ve bir sorun yaşandığında sorumluluğun kimde olacağı konusunda mevcut yapıların yeni döneme hazırlanması gerektiğini belirtiyor.
22 Eylül’de yayımlanan “Building Trust in Agentic Commerce” çalışması beş temel alana odaklanıyor: şeffaflık, güvenlik, gizlilik ve veri, kullanıcı seçimi ve birlikte çalışabilirlik. Bankalar, yapay zeka ajanlarının ödeme ekosistemindeki rolü büyüdükçe tüketicilerin ve satıcıların ödeme yöntemleri üzerinde kontrolünü korumasını istiyor.
AI Ajanları Kart Bilgilerine Erişebilir
Bankaların gündeme taşıdığı risklerden biri, yapay zekâ ajanlarının ödeme gerçekleştirebilmek için müşterilerin hassas finansal bilgilerine erişmek zorunda kalabilmesi.
Reuters’ın aktardığı değerlendirmede, bir AI ajanının müşteriden kart bilgilerini istemesi ve bunları doğrudan bir internet sitesine girmesi olası risk örneklerinden biri olarak gösteriliyor. Ajanın kullanıcıyı mevcut kart veya ödeme yönteminden daha düşük tüketici koruması sunan alternatif bir ödeme kanalına yönlendirmesi de bankaların dikkat çektiği senaryolar arasında.
Bu durum ödeme güvenliği açısından yeni bir katman oluşturuyor. Geleneksel çevrim içi alışverişte müşteri ödeme yöntemini doğrudan seçerken agentic commerce modelinde bu kararın bir bölümü kullanıcının yetkilendirdiği yapay zekâ sistemine bırakılabiliyor.
Bankalar bu nedenle AI ajanlarının işlem sırasında hangi yetkiyle hareket ettiğinin, hangi ödeme aracını kullandığının ve seçimin hangi gerekçeyle yapıldığının anlaşılabilir olması gerektiğini savunuyor.
Bir Hata Olduğunda Sorumluluk Kimde Olacak?
Agentic commerce modelinin en önemli tartışma alanlarından biri de sorumluluk zinciri.
Bankaların çalışmasına göre tüketiciler, yapay zekâ ajanının kendileri adına yanlış bir ürün satın alması, belirlenen tutarın üzerinde harcama yapması veya dolandırıcılık sonucunda para kaybına yol açması durumunda hangi korumalardan yararlanacağını net biçimde bilmiyor.
Benzer şekilde bir sorun yaşandığında tüketicinin bankaya, AI ajanını geliştiren teknoloji şirketine, ödeme ağına veya satıcıya mı başvuracağı konusunda da belirsizlik bulunuyor. Reuters, bankaların özellikle kimlik, yetkilendirme, dolandırıcılığın önlenmesi, sorumluluk yönetimi ve müşteri koruması için ortak standartlara ihtiyaç duyulduğunu vurguladığını aktarıyor.
Bank of America Küresel Ödeme Çözümleri Başkanı Mark Monaco da agentic commerce’a duyulan güvenin kimlik doğrulama, yetkilendirme, dolandırıcılığın önlenmesi, sorumluluk yönetimi ve tüketici koruması gibi alanlarda kurulacak standartlara bağlı olduğunu belirtti.
Bankalar Beş Temel İlke Belirledi
Altı bankanın hazırladığı çerçeve, agentic commerce için beş ana ilkeye dayanıyor.
Şeffaflık kapsamında işlemin AI ajanı tarafından gerçekleştirildiğinin taraflarca anlaşılması ve sistemin aldığı kararların daha görünür hale gelmesi öngörülüyor.
Güvenlik tarafında ödeme sistemlerinde bugün uygulanan korumaların AI ajanlarının dahil olduğu işlemlerde de korunması hedefleniyor.
Gizlilik ve veri ilkesi, kullanıcıların finansal ve kişisel bilgilerinin yapay zekâ sistemleri arasında kontrolsüz biçimde aktarılmasının önlenmesine odaklanıyor.
Seçim ilkesi tüketici ve satıcının hangi AI hizmetini veya ödeme yöntemini kullanacağını belirleyebilmesini, birlikte çalışabilirlik ise farklı AI ve ödeme sistemlerinin kapalı ekosistemlere dönüşmeden birbirleriyle çalışabilmesini amaçlıyor.
Bankalar bir sonraki aşamada bu ilkelerin pratikte nasıl uygulanabileceğini ele alan ikinci bir çalışma hazırlamayı planlıyor. Ödeme ekosistemindeki diğer bankalar, teknoloji şirketleri ve kuruluşlar da çalışmaya katılmaya davet edildi.
AI Kaynaklı Alışveriş Trafiği Hızla Büyüyor
Bankaların uyarısı, yapay zekâ üzerinden gerçekleştirilen ürün keşfi ve alışveriş faaliyetlerinin henüz küçük ancak hızla büyüyen bir kanala dönüştüğü dönemde geldi.
İngiliz perakendeci John Lewis, yapay zekâ ajanlarından kaynaklanan aramaların toplam aramalar içindeki payının bir yıl içinde yüzde 0,3’ten yüzde 2,5’e çıktığını açıkladı. Şirket, bu eğilimin hızlanmaya devam ettiğini belirtiyor.
OpenAI, Anthropic, Google ve Meta gibi teknoloji şirketleri de AI asistanlarını yalnızca soru yanıtlayan sistemler olmaktan çıkararak kullanıcı adına görev tamamlayabilen araçlara dönüştürüyor. Bu görevlerin ürün seçimi ve satın almaya kadar genişlemesi, ödeme altyapısının da AI ajanlarına göre yeniden şekillenmesine yol açıyor.
Kart Ağları Altyapıyı Kurarken Bankalar Koruma Katmanını Tartışıyor
Agentic commerce’ın ödeme sektöründe yarattığı değişim artık iki farklı yönden ilerliyor. Kart ağları ve teknoloji şirketleri AI ajanlarının kullanıcı adına güvenli biçimde ödeme gerçekleştirebilmesi için yeni yetkilendirme, tokenizasyon ve ödeme altyapıları geliştirirken bankalar bu işlemlerin sorumluluk ve tüketici koruması tarafının aynı hızda gelişmesi gerektiğini gündeme getiriyor.
NatWest Ödemeler Direktörü Mark Brant, müşterilerin AI destekli alışverişin avantajlarından yararlanabilmesi için ödemelerin kendi kontrollerinde kaldığına ve paralarının güvende olduğuna güvenmesi gerektiğini belirtiyor. ING Küresel Ödemeler Başkanı Hans Overeem de kullanıcıların AI ajanının ne yaptığını anlayabilmesi ve verileri ile ödemelerinin korunduğundan emin olması gerektiğine dikkat çekiyor.
Bu yaklaşım, agentic payments yarışındaki bir sonraki temel sorunun yalnızca “AI ajanı ödeme yapabilir mi?” olmadığını gösteriyor. Ödeme gerçekleştiğinde kimin yetki verdiği, hangi verinin paylaşıldığı, kullanılan kanalın hangi korumalara sahip olduğu ve hata ya da dolandırıcılık halinde zararın nasıl karşılanacağı da altyapının bir parçası haline geliyor.
AI ajanlarının ödeme yeteneğinin gerçek ticari işlemlere taşınmasıyla birlikte kimlik, yetkilendirme, veri paylaşımı ve sorumluluk yönetimi, agentic commerce’ın ölçeklenmesini belirleyecek temel başlıklar arasına giriyor.
