Hindistan, 12–13 Eylül’de Yeni Delhi’de düzenlenecek BRICS Liderler Zirvesi öncesinde üye ülkelerin merkez bankası dijital para sistemlerinin birbirine bağlanmasını gündeme taşıyor. Reuters’ın 10 Eylül’de yayımladığı özel habere göre 2026 dönem başkanlığını yürüten Hindistan, CBDC altyapılarının birlikte çalışabilir hale getirilmesiyle sınır ötesi ödemelerin daha hızlı ve düşük maliyetli yapılmasını hedefliyor.
Öneri yeni bir ortak BRICS para birimi oluşturulmasını içermiyor. Plan, üye ülkelerin kendi ulusal dijital paralarını koruyarak bu sistemler arasında doğrudan bağlantı ve birlikte çalışabilirlik kurulmasını araştırıyor. Hindistan tarafı girişimi doların rezerv para konumunu hedefleyen bir proje olarak konumlandırmıyor ve temel amacın uluslararası işlemlerin maliyetini ve süresini azaltmak olduğunu vurguluyor.
Hızlı Ödeme Sistemleri de Aynı Masada
CBDC bağlantısı, BRICS’in ödeme altyapısına ilişkin daha geniş çalışmalarının bir parçası. Hindistan Merkez Bankası Başkanı Sanjay Malhotra ağustos ayında üye ülkelerin hem hızlı ödeme sistemlerinin hem merkez bankası dijital paralarının birbirine bağlanmasını değerlendirdiğini açıklamıştı. Malhotra, çalışmaların halen görüşme aşamasında olduğunu ve temel motivasyonun sınır ötesi ödemelerde maliyetleri azaltmak olduğunu belirtmişti.
Bu yaklaşım Hindistan açısından dijital rupinin uluslararası kullanım alanını genişletme stratejisiyle de örtüşüyor. Ülke aynı zamanda UPI’nin başka ülkelerin ödeme sistemleriyle bağlantısını artırmaya çalışıyor. UPI halihazırda 11 ülkede farklı modellerle kullanılabiliyor ve Ağustos 2026’da yaklaşık 24,5 milyar işlem gerçekleştirdi.
BRICS’in 2025 Rio de Janeiro bildirgesinde ödeme sistemleri arasındaki birlikte çalışabilirliğin geliştirilmesine yönelik hedefler yer almıştı. Hindistan’ın yeni önerisi bu süreci CBDC bağlantılarına kadar genişletmeyi amaçlıyor. Genişleyen BRICS yapısında Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika’nın yanında Mısır, Etiyopya, Endonezya, İran, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri bulunuyor.
Teknik Sorunların Yanında Siyasi Engeller de Var
Projenin uygulanması kolay görünmüyor. Ülkeler arasındaki ticaret dengesizliklerinin nasıl yönetileceği, yerel para birimleri için swap mekanizmaları ve farklı CBDC altyapılarının teknik olarak nasıl bağlanacağı çözülmesi gereken başlıklar arasında.
Siyasi ilişkiler de süreci etkileyebilir. Hindistan ile Çin arasındaki güvenlik ve yatırım kaynaklı gerilimler finansal entegrasyonun kapsamını sınırlarken, İran ile bazı BRICS üyeleri arasındaki mevcut finansal sorunlar ortak ödeme altyapısının tasarımını zorlaştırıyor. Reuters bu nedenle önerinin önünde hem teknik hem jeopolitik engeller bulunduğunu aktarıyor.
CBDC Yarışında Yeni Aşama Birlikte Çalışabilirlik
Merkez bankası dijital paralarında ilk dönem tartışması büyük ölçüde ülkelerin kendi CBDC’lerini çıkarıp çıkarmayacağı üzerinden yürüdü. Bugün ise soru giderek bu dijital paraların sınır ötesinde birbirleriyle nasıl konuşacağına kayıyor.
BRICS girişimi bu açıdan önemli. Bir ülkenin CBDC altyapısı yalnız kendi iç ödeme sisteminde çalıştığında uluslararası transferlerde mevcut muhabir bankacılık zincirlerine ihtiyaç devam edebiliyor. İki veya daha fazla merkez bankası dijital para altyapısının doğrudan bağlantısı ise teorik olarak işlem süresini, aracı sayısını ve mutabakat maliyetini azaltabilir.
Türkiye açısından da bu tartışmanın karşılığı bulunuyor. Dijital Türk Lirası altyapısı geliştikçe sınır ötesi birlikte çalışabilirlik, FAST bağlantıları ve diğer ülkelerin dijital para sistemleriyle kurulabilecek köprüler daha fazla önem kazanacak. Önümüzdeki dönemde CBDC rekabetinde yalnız dijital parayı piyasaya çıkaran ülkeler değil, onu başka ödeme sistemlerine güvenli ve kontrollü biçimde bağlayabilen ülkeler de öne çıkabilir.
