Finansal İstikrar Kurulu FSB, Türkiye’nin kripto varlık düzenlemelerine ilişkin yeni ülke incelemesini yayımladı. Kurul, Türkiye’nin kripto varlık hizmet sağlayıcılarının düzenlenmesi ve denetlenmesi konusunda son yıllarda anlamlı ilerleme kaydettiğini belirtirken stabilcoinler için ayrı bir düzenleyici rejim oluşturulmasını önerdi.
11 Kasım tarihli raporda Türkiye’nin kripto varlık piyasasının büyük bölümünü düzenleme kapsamına aldığı, kripto varlık hizmet sağlayıcıları için kayıt ve lisanslama koşulları getirdiği ve saklama varlıklarının ayrıştırılması gibi yapısal önlemler oluşturduğu belirtiliyor. FSB ayrıca kripto varlıkların yurt içi ödemelerde kullanımının yasak olmasının ödeme ve bankacılık sistemine yönelik bazı risk aktarım kanallarını sınırladığı değerlendirmesini yapıyor.
Buna karşılık FSB, Türkiye’nin mevcut yapısını dört ana alanda daha ileri taşımasını öneriyor. Bunlar finansal istikrar risklerinin sistematik biçimde izlenmesi, stabilcoinler için özel düzenleyici çerçeve kurulması, denetim ve yaptırım kapasitesinin güçlendirilmesi ile sınır ötesi iş birliği ve bilgi paylaşımının geliştirilmesi.
Stabilcoinler için ayrı rejim öneriliyor
Raporun Türkiye açısından en dikkat çekici bölümü stabilcoinlere ayrılıyor.
FSB, Türkiye’de kripto varlıkların genel düzenleyici çerçevesinin oluşturulduğunu ancak stabilcoin ihraççılarını kapsayan kapsamlı bir rejimin henüz bulunmadığını belirtiyor. Mevcut AML/CFT tedbirleri ile kripto varlık hizmet sağlayıcılarının listeleme, işlem ve saklama faaliyetlerine ilişkin gözetim mekanizmalarının belirli kontrol noktaları sağladığı, ancak stabilcoin ihraççılarının doğrudan düzenlenmesine yönelik ayrı bir yapının eksik kaldığı ifade ediliyor.
FSB, Türkiye’nin oluşturacağı stabilcoin rejiminin kendi Global Stablecoin tavsiyeleriyle uyumlu olmasını öneriyor.
Buna göre düzenleme, itibari paraya endeksli stabilcoinlerde kullanılan istikrar mekanizmalarını, rezerv yönetimini ve kullanıcıların varlıklarını zamanında itibari paraya çevirebilmesini kapsamalı. Ayrıca stabilcoinlerin ödeme ve elektronik para mevzuatıyla nasıl ilişkilendirileceğinin açık biçimde tanımlanması gerektiği belirtiliyor.
Para birimine göre farklı düzenleme gündeme gelebilir
FSB’nin önerilerinden biri de stabilcoinlerin bağlı olduğu para birimine göre farklılaştırılmış bir yaklaşım geliştirilmesi.
Raporda Türkiye’de stabilcoin kullanımının yalnız teknoloji veya yatırım başlığı altında değerlendirilmediği görülüyor. FSB, özellikle yabancı para birimlerine endeksli stabilcoinlerin sermaye akımları, döviz bağlantıları ve parasal egemenlik üzerindeki etkilerinin finansal istikrar açısından izlenmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
Kurul ayrıca stabilcoin ihraççısının yurtdışında bulunduğu durumlarda Türkiye’deki aracı kuruluşların hangi sorumlulukları taşıyacağının netleştirilmesini öneriyor. Bu konu, global stabilcoinlerin yerel piyasalarda doğrudan ihraççı bulunmadan kullanılabilmesi nedeniyle özellikle önemli.
Bu yaklaşım Türkiye’de stabilcoin düzenlemesinin yalnız “hangi stabilcoin listelenebilir?” sorusuyla sınırlı kalmayabileceğini gösteriyor. İhraççı, rezerv yapısı, kullanılan para birimi, itfa hakkı ve yerel aracının sorumlulukları birlikte ele alınabilir.
Dijital dolarizasyon riski raporda açıkça yer aldı
FSB, Türkiye gibi gelişmekte olan piyasalarda stabilcoinlerin daha güçlü döviz bağlantıları yaratabileceğini ve “dijital dolarizasyon” riskini artırabileceğini belirtiyor.
Rapora göre Türkiye’de kripto varlık piyasası büyük ölçüde bireysel yatırımcılar tarafından yönlendiriliyor. Kripto varlıklar ağırlıklı olarak spekülatif amaçlarla tutulurken stabilcoinlerin değer saklama aracı ve para birimindeki değer kaybı ile enflasyona karşı korunma amacıyla kullanıldığı belirtiliyor.
FSB’ye göre bu kullanım biçimi, yabancı para bazlı stabilcoinlerin finansal istikrar açısından ayrıca değerlendirilmesini gerektiriyor.
Bu nedenle kurul, stabilcoin rejiminin yalnız tüketici koruması veya kripto platformlarının denetimi çerçevesinde değil, sermaye hareketleri ve parasal egemenlik açısından da ele alınmasını öneriyor.
Finansal istikrar için yeni göstergeler isteniyor
FSB’nin Türkiye’ye yönelik önerileri stabilcoinlerle sınırlı değil.
Kurul, kripto varlıkların finansal sistemle bağlantılarının daha sistematik ve ileriye dönük biçimde izlenmesini istiyor. Türkiye’nin mevcut veri altyapısının bu amaç için iyi bir temel oluşturduğu belirtilirken belirli finansal istikrar risk göstergelerinin geliştirilmesi öneriliyor.
Bu göstergeler kripto piyasası ile geleneksel finans sistemi arasındaki bağlantıları, sınır ötesi sermaye hareketlerini ve yabancı para bazlı stabilcoin kullanımını kapsayabilir.
FSB ayrıca mevcut denetim verilerinin zincir üstü analiz ve sınır ötesi işlem verileriyle desteklenebileceğini belirtiyor. Böylece düzenleme kapsamının dışında kalan offshore platformlardaki faaliyetlerin Türkiye piyasasına etkisi daha yakından izlenebilir.
Kripto hizmet sağlayıcılarında lisans süreci devam ediyor
FSB, Türkiye’nin kripto varlık hizmet sağlayıcılarına yönelik düzenlemelerde ilerleme kaydettiğini ancak uygulama ve denetim tarafında geliştirilmesi gereken alanlar bulunduğunu da belirtiyor.
Raporda geçici kayıt sisteminden tam lisanslamaya geçiş sürecinin devam ettiği, lisans incelemelerinde oluşabilecek darboğazların giderilmesi ve denetim süreçlerinin belirli takvimler üzerinden ilerlemesinin önem taşıdığı ifade ediliyor.
Bankalar ve banka iştiraklerinin kripto varlıklara ilişkin risklerinin de ihtiyati düzenleme çerçevesi içinde daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor.
FSB ayrıca yurtdışındaki kripto platformlarının Türkiye’deki kullanıcılara ulaşabilmesinin mevcut yaptırım mekanizmaları açısından zorluk yarattığına dikkat çekiyor.
Sınır ötesi bilgi paylaşımı güçlendirilmeli
Kripto varlıkların sınır tanımayan yapısı raporun bir diğer önemli başlığı.
FSB, Türkiye’nin uluslararası iş birliği mekanizmalarının bulunduğunu ancak kripto varlık hizmet sağlayıcılarının sınır ötesi denetiminde pratik deneyimin henüz sınırlı olduğunu belirtiyor.
Yurtdışında faaliyet gösteren bir platformun Türkiye’deki kullanıcıya hizmet vermesi, ilgili yabancı düzenleyicinin tespit edilmesi ve bilgi paylaşımının yürütülmesi gibi konularda daha güçlü ikili iş birliklerine ihtiyaç duyulabileceği ifade ediliyor.
Bu durum stabilcoinlerde daha da kritik hale geliyor. Çünkü ihraççı bir ülkede, işlem platformu başka bir ülkede, kullanıcı ise Türkiye’de bulunabilir.
FSB raporu yeni mevzuat anlamına gelmiyor
Burada korunması gereken en önemli ayrım, FSB’nin raporunun Türkiye’de yürürlüğe giren yeni bir düzenleme olmadığı.
FSB’nin ülke incelemeleri üye ülkelerin uluslararası finansal standartlara uyumunu ve uygulama düzeyini değerlendiren çalışmalar. Kurulun tavsiyeleri bağlayıcı hukuk kuralı oluşturmuyor ve doğrudan yeni yükümlülük yaratmıyor.
Dolayısıyla rapor Türkiye’nin stabilcoin düzenlemesini hangi tarihte çıkaracağını veya hangi modelin uygulanacağını kesinleştirmiyor.
Ancak FSB’nin doğrudan Türkiye’ye yönelik olarak stabilcoinler için ayrı rejim önermesi, önümüzdeki dönemde düzenleme gündeminin hangi alanlara kayabileceğine ilişkin güçlü bir sinyal veriyor.
Türkiye’de kripto regülasyonunun yeni aşaması stabilcoinler olabilir
Türkiye’de kripto varlık düzenlemelerinin ilk büyük aşaması hizmet sağlayıcıların kayıt, lisanslama, saklama ve denetim çerçevesine alınmasına odaklandı.
FSB’nin yeni değerlendirmesi bu sürecin ardından gündemin daha spesifik risk alanlarına kayabileceğini gösteriyor.
Stabilcoinler burada özel bir konum taşıyor.
Çünkü aynı varlık hem kripto piyasasında işlem aracı olarak kullanılabiliyor hem yabancı para değerini dijital ortamda taşıyabiliyor hem de sınır ötesi ödeme ve transferlerde kullanılabiliyor.
Bu çok yönlü yapı stabilcoinlerin klasik kripto varlıklardan farklı bir düzenleme yaklaşımıyla ele alınmasını gerektirebilir.
FSB’nin Türkiye raporunda en önemli mesaj, Türkiye’nin kripto regülasyonunda artık ikinci aşamaya geçtiğinin görülmesi.
İlk aşamada temel soru kripto varlık hizmet sağlayıcılarının kim olduğu, nasıl lisanslanacağı, müşteri varlıklarının nasıl saklanacağı ve hangi kurumların denetim yapacağıydı.
Şimdi gündem daha spesifik hale geliyor.
Stabilcoinlerin hangi rezerv yapısıyla ihraç edileceği, kullanıcıların varlıklarını nasıl ve ne kadar hızlı geri alabileceği, yabancı para bazlı stabilcoinlerin finansal sisteme etkisi ve yurtdışındaki ihraççılarla çalışan yerel platformların hangi sorumlulukları taşıyacağı öne çıkıyor.
Türkiye açısından konu özellikle önemli çünkü stabilcoinler yalnız kripto yatırım aracı olarak kullanılmıyor. Döviz değerini dijital ortamda taşıyan bir araç olarak da işlev görüyor.
FSB’nin “dijital dolarizasyon” vurgusu tam olarak bu noktaya işaret ediyor.
Dolayısıyla Türkiye’de olası stabilcoin düzenlemesinin yalnız SPK’nın kripto platformlarına ilişkin kurallarının uzantısı şeklinde düşünülmesi yeterli olmayabilir. Ödeme sistemleri, elektronik para, döviz bağlantıları, sermaye hareketleri ve finansal istikrar aynı düzenleme tartışmasının parçasına dönüşebilir.
FSB raporu bugün için yeni bir yasal yükümlülük yaratmıyor. Ancak Türkiye’de kripto regülasyonunun bir sonraki büyük başlığının stabilcoinler olabileceğine ilişkin şimdiye kadarki en güçlü uluslararası sinyallerden birini veriyor.
