ABD yönetimi, İran’a yönelik finansal izolasyon politikasını Rusya’nın en büyük bankalarından VTB Bank’a genişletti. ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), 14 Eylül’de VTB’yi İran’ın yaptırımları aşmasına yardımcı olduğu gerekçesiyle İran yaptırımları kapsamında yeniden hedef aldı. Banka, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından 2022’de ABD yaptırımlarına girmişti. Yeni karar ise VTB’ye yönelik yaptırım rejimine İran’ın finans sektörüne ilişkin ayrı bir hukuki dayanak ekliyor.
Karar, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in geçen hafta “büyük bir bankaya” yönelik yeni İran yaptırımının açıklanacağını duyurmasının ardından geldi. Reuters, pazartesi günü açıklanan bankanın VTB olduğunu doğruladı. Yeni yaptırım, Washington’ın ağustos ayında başlattığı Operation Economic Outcast kapsamındaki finansal baskı kampanyasının son adımlarından biri.
VTB İran Bankalarıyla Muhabirlik İlişkileri Kurdu
ABD Hazine Bakanlığı’nın açıklamasına göre VTB, son yıllarda İran’da banka ofisleri açarak iki ülke arasındaki bankacılık koordinasyonunu ve ticareti geliştirmeye çalıştı.
Banka son üç yılda yaptırım altındaki İranlı finans kuruluşlarıyla muhabir bankacılık ilişkileri kurdu ve Ocak 2025’ten itibaren Tahran’daki varlığını genişletmek için adımlar attı. Hazine Bakanlığı ayrıca VTB’nin milyarlarca dolarlık dondurulmuş İran varlığının hareket ettirilmesine yönelik çalışmalar yaptığını ve İran riyali ile Rus rublesi üzerinden çalışan bir mutabakat sistemi oluşturduğunu belirtti.
OFAC, VTB’yi İran ekonomisinin finans sektörünü hedefleyen Executive Order 13902 kapsamında yaptırım listesine aldı. VTB daha önce Şubat 2022’de Rusya hükümetiyle bağlantısı ve Rus finans sektöründeki faaliyetleri nedeniyle, Ocak 2025’te ise başka bir Rusya yaptırım yetkisi kapsamında hedef alınmıştı.
VTB ile Çalışan Yabancı Bankalar İçin Risk Yükseldi
Yeni kararın uluslararası bankacılık sistemi açısından en önemli sonucu, ikincil yaptırım riskinin artması.
ABD Hazine Bakanlığı, VTB’nin İran yaptırımları kapsamında da hedef alınmasının ardından banka ile belirli işlemleri sürdüren yabancı finans kuruluşlarının önceki duruma kıyasla daha yüksek yaptırım riskiyle karşı karşıya olduğunu açık biçimde belirtti ve bu ilişkilerin derhal kesilmesi çağrısında bulundu.
OFAC kuralları kapsamında ABD, yaptırım uygulanan kişi veya kuruluşlar adına önemli işlemleri bilerek gerçekleştiren yabancı finans kurumlarının ABD’deki muhabir hesaplarına veya payable-through hesaplarına erişimini yasaklayabiliyor ya da ciddi koşullara bağlayabiliyor.
Dolayısıyla kararın etkisi VTB’nin kendi ABD bağlantılarının çok ötesine uzanabilir. VTB ile işlem yapan veya banka üzerinden İran bağlantılı ödeme akışlarına aracılık eden üçüncü ülke finans kuruluşlarının da uyum süreçlerini yeniden değerlendirmesi gerekecek.
Scott Bessent Operation Economic Outcast Mesajını Yineledi
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, yaptırım kararının ardından Operation Economic Outcast kapsamında İran’a maddi, teknolojik veya finansal destek sağlayan aktörlerin hedef alınmaya devam edeceğini söyledi.
Program, 24 Ağustos’ta İran’ın petrol ticareti, finansal kanalları, yaptırım aşma ağları ve diğer gelir kaynaklarını kesme amacıyla başlatılmıştı. ABD yönetimi kampanya kapsamında İran’la çalışan üçüncü ülke şirketleri ve finans kuruluşları için ikincil yaptırım riskini de artırdı.
Hazine Bakanlığı, VTB kararının kısa süre önce Türkiye ve Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki finans kuruluşlarını hedef alan İran bağlantılı yaptırımların ardından geldiğine de dikkat çekti. ABD yönetimi bu hafta küresel finans kuruluşlarıyla görüşerek İran, Devrim Muhafızları ve bağlantılı yapıların finansal kanalları hakkında bilgi paylaşmayı planlıyor.
İran Yaptırımlarında Yeni Eşik Üçüncü Ülke Bankaları
VTB kararının en önemli tarafı yaptırımın bankanın Rusya bağlantısından çok İran’la kurduğu finansal ilişkiler üzerinden genişletilmesi.
Washington burada güçlü bir mesaj veriyor. İran yaptırımlarının uygulanması artık yalnız İran bankalarının uluslararası sisteme erişiminin sınırlandırılması üzerinden ilerlemiyor. İran’ın ödeme, muhabir bankacılık ve ticaret kanallarını açık tutmasına yardımcı olduğu düşünülen üçüncü ülke bankaları da doğrudan hedef haline geliyor.
VTB’nin ölçeği bu mesajı daha da önemli kılıyor. Büyük bir uluslararası bankanın farklı bir yaptırım programı altında yeniden listelenmesi, bankaların İran bağlantılı müşteriler, ödeme kanalları ve muhabirlik ilişkilerine yaklaşımını daha ihtiyatlı hale getirebilir.
Türkiye açısından da karar yakından izlenmeli. ABD Hazine Bakanlığı’nın Türkiye bağlantılı finansal kanalları daha önce Operation Economic Outcast kapsamında hedef almış olması ve şimdi VTB’ye kadar uzanan yaptırım zinciri, bankalar ve ödeme kuruluşları açısından İran bağlantılı işlemlerde karşı taraf, muhabir banka ve yaptırım taramasının önemini artırıyor.
Bundan sonraki kritik soru, VTB’ye yönelik yeni İran yaptırımının bankayla çalışan diğer yabancı finans kuruluşlarının ilişkilerini ne kadar hızlı değiştireceği olacak. Washington’ın uygulama hızını artıracağını açıkça söylemesi, İran yaptırımlarında uyum riskinin önümüzdeki dönemde finans sektörünün daha geniş bir bölümüne yayılabileceğine işaret ediyor.
