TÜRİB’de ELÜS Vadeli İşlemlerinde Yeni Dönem
Türkiye Ürün İhtisas Borsası’nda aracılık faaliyetlerine ilişkin düzenlemelerde önemli değişiklikler yapıldı. Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan ve 8 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan düzenlemeyle, TÜRİB’de faaliyet gösteren aracılara Elektronik Ürün Senetlerine (ELÜS) dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesaplarına işlem yapabilme imkânı getirildi.
Düzenleme aynı zamanda vadeli işlem sözleşmesinin kapsamını genişletirken, aracı kuruluşların TÜRİB’de yetkilendirilebilmesine ilişkin takvimde de değişikliğe gitti. Daha önce 31 Aralık 2026 olarak belirlenen tarih 31 Aralık 2028’e uzatıldı.
Yeni hükümler yayımlandığı tarihte yürürlüğe girdi.
Aracılar Kendi Hesabına Vadeli İşlem Yapabilecek
Düzenlemenin en dikkat çekici değişikliklerinden biri, TÜRİB’deki aracıların işlem yapabileceği alanın genişletilmesi oldu.
Yönetmeliğe eklenen hükümle aracılar, ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesaplarına işlem gerçekleştirebilecek.
Buna karşılık ELÜS’lerin doğrudan kendi nam ve hesaplarına alınıp satılmasına yönelik yasak devam ediyor.
Yönetmelikte, müşteri işlemlerinin gerçekleştirilmesi sırasında hatalı emir iletiminden kaynaklanan işlemlerin düzeltilmesi, vadeli işlem sözleşmelerinin uzlaşma şekline bağlı olarak aracılara teslim edilen ELÜS’ler ile Borsa tarafından işlem yapılabilecek asgari miktarın altında ürünü bulunan müşterilerin talepleri doğrultusunda gerçekleştirilen bazı işlemler bu yasağın dışında tutuluyor.
Böylece düzenleme, ELÜS spot işlemleri ile ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmeleri arasında açık bir ayrım getiriyor.
Vadeli İşlem Sözleşmesinin Kapsamı Genişletildi
Yönetmelikteki “vadeli işlem sözleşmesi” tanımı da yeniden düzenlendi.
Yeni tanıma göre vadeli işlem sözleşmeleri; ürünü, ürünü temsilen ilgili mevzuata uygun şekilde çıkarılan elektronik ürün senedini ve elektronik ürün senedi işlemlerine dayalı olarak TÜRİB tarafından düzenli biçimde hesaplanan endeks ve benzeri dayanak varlıkları konu alabilecek.
Bu sözleşmeler, söz konusu dayanak varlıkların belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte alınması veya satılması yükümlülüğünü içerecek.
Böylece TÜRİB’de vadeli işlem tarafındaki düzenleyici çerçeve yalnızca doğrudan ELÜS üzerinden kurulmuş bir yapıdan daha geniş dayanak varlıklara doğru genişletildi.
Aracı Kuruluşlar İçin Tarih 2028’e Uzadı
Resmî Gazete’de yayımlanan düzenlemeyle aracı kuruluşların TÜRİB’de “aracı” olarak yetkilendirilebilmesine ilişkin takvim de değiştirildi.
Mevcut düzenlemede 31 Aralık 2026’dan itibaren, ürün piyasaları konusundaki yetkinlik ve tecrübesi Ticaret Bakanlığı tarafından yeterli görülen aracı kuruluşların, Sermaye Piyasası Kurulu’nun uygun görüşüyle TÜRİB’de aracı olarak yetkilendirilebilmesinin önü açılıyordu.
Yeni düzenlemeyle bu tarih 31 Aralık 2028 olarak değiştirildi.
Ayrıca bu kapsamda yetkilendirilecek aracı kuruluşların, TÜRİB’e üye olmadan aracılık faaliyetlerine başlayamayacağı açık biçimde hükme bağlandı.
Üyelik şartları, başvuru usulleri ve aracı kuruluşların faaliyetleri süresince uyması gereken esaslar ise TÜRİB yönergeleriyle belirlenecek.
Yetkilendirilen Aracı Kuruluşlara Ayrı Çerçeve
Düzenleme, ilerleyen dönemde TÜRİB’de faaliyet gösterebilecek aracı kuruluşların tabi olacağı yapıyı da netleştiriyor.
Buna göre Ticaret Bakanlığı tarafından ilgili madde kapsamında aracı olarak yetkilendirilen aracı kuruluşlara, yönetmeliğin aracıların faaliyet iznine ilişkin ikinci bölümündeki hükümler uygulanmayacak.
Aracı kuruluşların halihazırda tabi oldukları kendi mevzuat hükümleri ise geçerliliğini koruyacak.
Bu düzenleme, mevcut ürün piyasası aracı kurumları ile ileride TÜRİB’de yetkilendirilebilecek banka ve yatırım kuruluşları arasındaki düzenleyici yapının ayrıştırılması açısından önem taşıyor.
TÜRİB’de Türev Piyasa Altyapısı Genişliyor
8 Ekim düzenlemesinin esas dikkat çekici tarafı, TÜRİB’in yalnızca elektronik ürün senetlerinin alınıp satıldığı bir piyasa yapısından ELÜS ve diğer uygun dayanak varlıklar üzerine kurulabilecek türev ürünlerin daha belirgin rol oynadığı bir yapıya doğru ilerlemesi.
Aracıların ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi hesaplarına işlem yapabilmesine izin verilmesi de bu açıdan önemli. Spot ELÜS işlemlerinde kendi nam ve hesabına işlem yasağı korunurken vadeli sözleşmeler için ayrı bir alan açılması, türev piyasanın işleyişine yönelik daha farklı bir model oluşturuyor.
Vadeli işlem sözleşmesi tanımına TÜRİB tarafından hesaplanan endeks ve benzeri dayanak varlıkların da eklenmesi ise ileride ürün çeşitliliğinin genişleyebileceğine ilişkin düzenleyici zemini güçlendiriyor.
Bununla birlikte banka ve yatırım kuruluşlarının TÜRİB’de aracı olarak yetkilendirilebileceği tarihin 2028 sonuna ötelenmesi, bu genişlemenin kademeli biçimde ilerleyeceğini gösteriyor. Önümüzdeki dönemde TÜRİB’in çıkaracağı yönergeler ve vadeli işlem ürünlerinin nasıl yapılandırılacağı, düzenlemenin piyasa üzerindeki gerçek etkisini belirleyecek.
