Swaps, yani takas sözleşmeleri, iki taraf arasında yapılan ve farklı finansal araçlara dayalı nakit akışlarının değişimini konu alan türev ürünlerdir. Taraflar, belirli bir süre boyunca birbirlerine ödemelerde bulunmayı taahhüt ederler. Bu sözleşmeler, borsada işlem görmeyen (OTC – tezgah üstü) özel anlaşmalardır.
Swaps, genellikle forward sözleşmeleri kategorisine girer. Ancak bazı durumlarda opsiyon benzeri yapılara sahip olabildikleri için koşullu yükümlülükler (contingent claims) sınıfında da değerlendirilebilirler.
Kullanım alanlarında en sık karşılaşılan değişkenler şunlardır:
- Faiz oranları,
- Döviz kurları,
- Emtia fiyatları,
- Hisse senedi fiyatları.
Swaps Türleri Nelerdir?
Swaps sözleşmeleri birçok farklı biçimde olabilir:
Faiz Oranı Takası (Interest Rate Swap)
En yaygın swap türüdür. Sabit faizli ve değişken faizli ödemeler arasında takas yapılır. Genellikle faiz oranı riskini hedge etmek için kullanılır.
Döviz Takası (Currency Swap)
İki farklı para biriminde anapara ve faiz ödemelerinin takas edilmesidir. Uluslararası borçlanmalarda ve kriz dönemlerinde merkez bankaları tarafından da kullanılır. Örn: ABD Merkez Bankası’nın 2010 Avrupa borç krizi sırasında Avrupa Merkez Bankası ile yaptığı döviz takası.
Emtia Takası (Commodity Swap)
Belirli bir emtia fiyatına bağlı değişken nakit akışı ile sabit fiyat arasında takas yapılır. En yaygın örnek: petrol fiyatına dayalı swap sözleşmeleri.
Borç-Özkaynak Takası (Debt-Equity Swap)
Şirketin borçlarının hisse senedine dönüştürülmesidir. Genellikle yeniden yapılandırma süreçlerinde görülür.
Kimler Swaps Kullanır?
Swaps sözleşmeleri genellikle;
- Bankalar,
- Kurumsal şirketler,
- Finansal kuruluşlar tarafından kullanılır.
Bireysel yatırımcıların swap işlemlerine katılması nadirdir ve karşı taraf riski (counterparty risk) içerdiğinden dolayı yüksek düzeyde finansal bilgi ve uzmanlık gerektirir.
