Gana ve Ruanda arasında geliştirilen fintech licence passporting modeli uygulama aşamasına geçti. Pilot kapsamında iki ülkeden dört düzenlenmiş ödeme hizmeti sağlayıcısı, sınır ötesi faaliyet modelini test ediyor.
Gana Merkez Bankası (Bank of Ghana) ile Ruanda Merkez Bankası (National Bank of Rwanda) arasında geliştirilen fintek lisans pasaportlama modeli, anlaşma aşamasından uygulamaya geçti. Çerçeve, iki ülkeden birinde lisanslanan düzenlenmiş ödeme hizmeti sağlayıcılarının diğer pazarda tekrar eden lisans süreçlerini azaltarak faaliyet gösterebilmesini amaçlıyor.
İki merkez bankası arasındaki sürecin temeli 25 Şubat 2025’te Ruanda’da düzenlenen Inclusive Fintech Forum’da imzalanan Mutabakat Zaptı ile atıldı. Anlaşma, Licence Passporting Framework ile sınır ötesi ödeme sistemlerinin birlikte çalışabilirliğini aynı yapı içinde ele aldı.
Gana Merkez Bankası’nın 2025 Yıllık Raporu, sistemin artık pilot aşamasında olduğunu doğruluyor. Pilot kapsamında Gana’dan iki, Ruanda’dan iki düzenlenmiş ödeme hizmeti sağlayıcısı olmak üzere toplam dört kuruluş modelin uygulanabilirliğini test ediyor.
İki Ganalı Kuruluş Doğu Afrika’ya Açılıyor
Gana Merkez Bankası Başkanı Johnson Pandit Asiama, Nisan 2026’da yaptığı açıklamada Ruanda ile Licence Passporting Framework’ün uygulanmaya başladığını belirtti.
Asiama, iki Ganalı kuruluşun pilot kapsamında bu imkandan yararlanarak faaliyetlerini Doğu Afrika’ya genişletme sürecine girdiğini açıkladı.
Model, bir ülkede düzenleyici onay alan ödeme hizmeti sağlayıcılarının diğer ülkede sıfırdan tam bir lisanslama süreci yürütmesinin önüne geçmeyi hedefliyor. İlk anlaşmada iki merkez bankası, düzenlenmiş fintechlerin diğer pazara minimum ilave düzenleyici gereklilikle erişebilmesini amaçladıklarını açıklamıştı.
Lisans Pasaportlama Modeli Nasıl Çalışıyor
Ruanda Merkez Bankası’nın daha sonra Kenya ile imzaladığı benzer çerçeve, licence passporting modelinin işleyişine ilişkin daha ayrıntılı bir düzenleyici tanım sunuyor.
Buna göre bir ödeme hizmeti sağlayıcısının kendi ülkesindeki düzenleyici yetkilendirmesi diğer katılımcı ülke tarafından tanınıyor. Süreç, kuruluşun mevcut düzenleyicisinden alınan Letter of No Objection ile destekleniyor.
Çerçeve yalnızca kendi ülkesindeki denetleyici otorite tarafından lisanslanmış ödeme hizmeti sağlayıcılarına uygulanıyor. Uygulamanın gözetimi için katılımcı düzenleyicilerin yer aldığı ortak bir yönetim yapısı da öngörülüyor.
Ruanda Merkez Bankası, Gana ile licence passporting framework’ünün Ekim 2025’te onaylandığını da doğruluyor.
Amaç Tekrarlanan Lisans Süreçlerini Azaltmak
Gana ile Ruanda’nın 2025’te imzaladığı ilk anlaşma iki ana bileşen üzerine kuruldu:
- düzenlenmiş fintechler için licence passporting,
- iki ülke arasında cross-border payment interoperability.
Gana Merkez Bankası’na göre pasaportlama sistemi, iki ülkeden birinde lisanslanan fintechlerin diğer pazarda daha kolay faaliyet göstermesine imkan vermek üzere tasarlandı. Böylece ek düzenleyici süreçlerin azaltılması, fintech inovasyonunun desteklenmesi ve şirketlerin yeni pazarlara açılmasının kolaylaştırılması hedefleniyor.
İki merkez bankası aynı zamanda sınır ötesi ödemelerde birlikte çalışabilirliği geliştirmeyi planlıyor. Licence passporting ile ödeme altyapısının birlikte çalışabilirliğinin aynı proje altında ele alınması, fintechlerin yalnızca yeni pazara düzenleyici erişimini değil, sınır ötesi finansal hizmetlerin yürütülebileceği altyapıyı da kapsıyor.
Çerçeve 2025’te Hazırlandı
Gana Merkez Bankası’nın yıllık raporuna göre iki ülke, Licence Passporting and Interoperability Project çalışmalarına 2025 yılında başladı.
Proje, katılımcı ülkelerden birinde lisanslanan kuruluşların uyumlu bir düzenleyici yapı altında diğer ülkede faaliyet göstermesini ve iki ülke arasında sınır ötesi finansal hizmetlerin kolaylaştırılmasını hedefliyor.
Çerçeve ve projenin uygulanması için gerekli diğer belgeler 2025 içinde hazırlandı. Ardından dört düzenlenmiş ödeme hizmeti sağlayıcısıyla pilot sürece geçildi.
Gana Merkez Bankası, licence passporting girişimini ülkenin fintech ve inovasyon alanındaki temel projeleri arasında gösteriyor. Aynı dönemde ülkede Sanal Varlık Hizmet Sağlayıcıları Yasası, dijital kredi hizmetlerine yönelik düzenlemeler ve açık bankacılık Proof of Concept çalışmaları da yürütüldü.
Model Afrika Geneline Açılabilir
Gana Merkez Bankası Başkanı Asiama, Şubat 2026’da yaptığı bir başka konuşmada Ruanda ile geliştirilen fintech passporting yapısını kıta genelinde ölçeklenebilecek bir model olarak tanımladı.
Bankanın öncelikleri arasında sınır ötesi düzenleyici standartların uyumlaştırılması, özellikle KYC/AML, tüketici koruması, veri paylaşımı ve uyuşmazlık çözümü alanlarında ortak yaklaşım geliştirilmesi bulunuyor.
Aynı gündemde sınır ötesi mobile money ve anlık ödeme pilotlarının genişletilmesi ile küçük ve orta ölçekli işletmeler için dijital onboarding ve ödeme kabul altyapısının geliştirilmesi de yer alıyor.
Ruanda tarafında da modelin bölgesel ölçekte genişletilmesine yönelik adımlar atıldı. National Bank of Rwanda, Mart 2026’da Kenya Merkez Bankası ile ödeme hizmeti sağlayıcılarına yönelik benzer bir licence passporting anlaşması imzaladı.
Ruanda Merkez Bankası Başkanı Soraya Hakuziyaremye, bu yapının Gana, Ruanda ve Kenya arasında ödeme hizmeti sağlayıcılarının daha kolay faaliyet göstermesini destekleyeceğini belirtti. Çerçevenin başka merkez bankalarının katılımına açık ve ölçeklenebilir biçimde tasarlandığını da ifade etti.
Gana ve Ruanda pilotunun asıl önemi, sınır ötesi fintech büyümesindeki en zor katmanlardan birini doğrudan hedeflemesinde yatıyor. Bir ödeme şirketi yeni bir ülkeye girerken teknoloji altyapısını ölçeklendirebilir. Düzenleyici süreçlerin her pazarda baştan kurulması ise zaman, sermaye ve uyum kapasitesi gerektiriyor.
Licence passporting yaklaşımı burada farklı bir model öneriyor. Düzenleyiciler birbirlerinin lisanslama ve gözetim mekanizmalarına güven oluşturdukça şirketlerin her pazarda aynı uyum süreçlerini tekrar yürütme ihtiyacı azalabilir.
Pilotun yalnızca teorik bir çerçevede kalmaması da önemli. Dört düzenlenmiş ödeme hizmeti sağlayıcısının sürece dahil edilmesi ve iki Ganalı kuruluşun Doğu Afrika’ya açılım için sistemi kullanmaya başlaması, modelin gerçek şirketler üzerinden sınandığını gösteriyor.
Ruanda’nın benzer yapıyı Kenya’ya genişletmesi ise Gana–Ruanda hattının daha büyük bir bölgesel sistemin başlangıç noktalarından biri olabileceğine işaret ediyor. Başarı sağlanması halinde Afrika fintech pazarında rekabet yalnızca ödeme ağlarının birlikte çalışabilirliği üzerinden yürümeyebilir. Düzenleyici birlikte çalışabilirlik de kıtanın finansal entegrasyonunun önemli altyapı katmanlarından birine dönüşebilir.
