Brezilya’da dijital finans kurumlarının ekonomiye etkisini inceleyen yeni bir çalışma, 2016 ile 2026’nın ilk çeyreği arasındaki kümülatif GSYH farkını yaklaşık 1,6 trilyon real olarak hesapladı. Reglab tarafından Zetta desteğiyle hazırlanan çalışma, sonucu doğrudan ölçülmüş bir ekonomik katkı yerine dijital finans kurumlarının genişlemediği alternatif bir senaryoyla karşılaştıran makroekonomik modele dayandırıyor.
Brezilya’nın son 10 yıldaki finansal dijitalleşmesinin ekonomiye etkisini ölçmeye çalışan yeni araştırma, dijital finans kurumlarının yarattığı rekabetin tüketimden yatırıma kadar geniş bir alanda etkili olduğunu ortaya koyuyor.
Reglab’ın Uygulamalı Ekonomi Merkezi tarafından Zetta desteğiyle hazırlanan çalışmaya göre, dijital finans kurumlarının yaygınlaşmasıyla ilişkilendirilen kümülatif GSYH farkı 2016 ile 2026’nın ilk çeyreği arasında yaklaşık 1,6 trilyon reale ulaştı.
Araştırma, dijital finans kurumlarının aynı dönemde genişlemediği varsayımsal bir ekonomiyle gerçekleşen ekonomik görünümü karşılaştırıyor.
Bu nedenle 1,6 trilyon real, Brezilya’nın ulusal hesaplarında doğrudan fintechlere atfedilmiş bir gelir veya üretim rakamını ifade etmiyor. Sonuç, ekonomik model kullanılarak oluşturulan kontrafaktüel senaryodan elde edilen tahmini farkı gösteriyor.
Tüketimde 982 milyar real fark hesaplandı
Çalışmanın hesaplamalarına göre dijital finans kurumlarının etkisinin en belirgin görüldüğü alanlardan biri hanehalkı tüketimi oldu.
Model, 2016 ile 2026 arasındaki kümülatif tüketim farkını 982 milyar real olarak hesaplıyor.
Yatırım tarafında ise dijital kurumların bulunmadığı alternatif senaryoda toplam yatırımın aynı dönemde yaklaşık 371 milyar real daha düşük gerçekleşeceği tahmin ediliyor.
Araştırmaya göre yalnızca 2026’nın ilk çeyreğine bakıldığında da fark dikkat çekici seviyede. Dijital finans kurumlarının genişlemediği senaryoda Brezilya’nın reel GSYH’sinin yaklaşık yüzde 2,2 daha düşük olacağı hesaplanıyor.
Yatırımın ise aynı dönemde yüzde 3,55 daha düşük seviyede kalacağı tahmin ediliyor.
Faiz ve banka ücretlerinde 149 milyar real tasarruf tahmini
Araştırmanın doğrudan tüketici ve şirket maliyetlerine odaklanan bölümü ise dijital finans kurumlarının finans sektöründe oluşturduğu rekabetin faizler ve ücretler üzerindeki etkisini inceliyor.
Modelin hesaplamasına göre hanehalkları ve şirketlerin 2016’dan bu yana sağladığı toplam finansal maliyet avantajı 149 milyar reale ulaşıyor.
Bunun 102 milyar realinin kredi faizlerindeki, 47 milyar realinin ise banka ücretlerindeki düşüşlerden kaynaklandığı tahmin ediliyor.
Çalışmaya göre etkinin tamamı dijital finans kuruluşlarının kendi müşterileriyle sınırlı kalmıyor. Yeni oyuncuların yarattığı rekabet baskısının geleneksel bankaların fiyatlama davranışlarını da etkilemesi nedeniyle dijital bir finans kuruluşuna hiç geçmeyen müşterilerin de daha düşük maliyetlerden yararlanabildiği belirtiliyor.
Pix ve Open Finance rekabet ortamının parçası olarak ele alındı
Araştırma, Brezilya finans sistemindeki dönüşümü yalnızca yeni dijital bankaların ve fintechlerin büyümesi üzerinden değerlendirmiyor.
Pix, Open Finance, kredi ve veri taşınabilirliği ile yeni oyuncuların sisteme girişini kolaylaştıran düzenlemeler de rekabet ortamının gelişmesinde etkili unsurlar arasında gösteriliyor.
Çalışmada kullanılan dijital finans kurumu tanımı da yalnızca fintech girişimlerini kapsamıyor. Ödeme kuruluşları, dijital bankalar ve farklı dijital kredi kuruluşları model kapsamında değerlendiriliyor.
Modelde dijital finans kurumlarının bireysel ve ticari serbest kredi stokundaki payı yüzde 14,5 olarak kalibre ediliyor.
Araştırmanın temel yaklaşımına göre görece sınırlı pazar payına rağmen dijital oyuncuların oluşturduğu rekabet baskısı, bankacılık sektöründeki faiz marjları ve ücretler üzerinde daha geniş bir ekonomik etki yaratabiliyor.
1,6 trilyon real rakamını nasıl okumak gerekiyor
Araştırmanın sonucu güçlü bir ekonomik büyüklüğe işaret etse de rakamın metodolojisi önem taşıyor.
Çalışmada Dinamik Stokastik Genel Denge, yani DSGE modeli kullanılıyor. Model, Brezilya ekonomisine ait üç aylık verilerle tahmin ediliyor ve dijital finans kurumlarının genişlediği gerçek ekonomik seyir ile bu genişlemenin gerçekleşmediği varsayımsal bir senaryoyu karşılaştırıyor.
Dolayısıyla 1,6 trilyon real, doğrudan gözlemlenmiş veya Brezilya’nın GSYH hesaplarında fintech sektörüne yazılmış bir ekonomik değer olarak okunmamalı.
Rakam, modelin kurduğu alternatif senaryoya göre ortaya çıkan kümülatif ekonomik farkı temsil ediyor.
Çalışmanın fintech ve dijital finans şirketlerini temsil eden Zetta’nın desteğiyle hazırlanmış olması da sonuçların değerlendirilmesinde dikkate alınması gereken kurumsal bağlamlardan biri.
Araştırmanın kendisi de gelecekte daha ayrıntılı mikro veriler kullanılarak dijital finans kurumlarının finansal kapsayıcılık, kredi maliyetleri, banka değiştirme davranışları ve farklı gelir grupları üzerindeki etkilerinin daha doğrudan ölçülebileceğine dikkat çekiyor.
Finteklerin ekonomiye katkısı artık ölçüm meselesine dönüşüyor
Brezilya çalışmasını önemli kılan nokta yalnızca 1,6 trilyon reallik tahmin değil. Fintek sektörünün başarısını kullanıcı sayısı, işlem hacmi, yatırım büyüklüğü veya şirket değerlemelerinin ötesinde makroekonomik etkiler üzerinden ölçmeye çalışması daha dikkat çekici.
Türkiye açısından da benzer bir soru giderek önem kazanıyor. Pix ve Open Finance gibi altyapılarla hızlanan Brezilya dönüşümünün ekonomik etkisi modellenebiliyorsa, Türkiye’de FAST, Açık Bankacılık, ödeme ve elektronik para kuruluşları, dijital bankalar ve büyüyen fintek ekosisteminin tüketici maliyetleri, finansal erişim, rekabet ve ekonomik aktivite üzerindeki toplam etkisinin nasıl ölçülebileceği yeni bir araştırma alanı oluşturabilir.
Fintek ekosisteminin gerçek ölçeğini gösterecek bir sonraki veri seti yalnızca kaç şirket bulunduğunu veya ne kadar yatırım aldıklarını değil, ekonomide ne kadar değer ürettiklerini de anlatmak zorunda kalabilir.
